Een boze reactie onder een bericht, een beschuldiging in een buurtgroep of een filmpje waarin een klasgenoot belachelijk wordt gemaakt. Op social media is iets snel geplaatst en nog sneller gedeeld, maar online gedrag is niet zonder gevolgen.
Een bericht kan iemands privacy aantasten, reputatie beschadigen of tot bedreigingen leiden. Ook een ouder kan met de gevolgen te maken krijgen als een minderjarig kind schade veroorzaakt. De vraag is dan niet alleen wie juridisch aansprakelijk is, maar ook of de aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren (AVP) dekking geeft.
In deze blog lees je wanneer online aansprakelijkheid kan ontstaan, hoe de aansprakelijkheid van minderjarigen is geregeld en welke AVP-voorwaarden je moet controleren.
Kun je aansprakelijk zijn voor wat je online plaatst?
Wat je op social media plaatst valt onder dezelfde wettelijke regels als wat je buiten het internet zegt of doet, het scherm tussen jou en de ander verandert daar niets aan.
Volgens artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek kan iemand die een ander door een toerekenbare onrechtmatige daad schade berokkent verplicht zijn die schade te vergoeden. Daar kan sprake van zijn wanneer je inbreuk maakt op het recht van een ander, een wettelijke regel overtreedt of handelt op een manier die maatschappelijk niet aanvaardbaar is.
Een online bericht kan bijvoorbeeld onrechtmatig zijn als je:
- bewust een onjuiste beschuldiging over iemand verspreidt;
- privégegevens, foto’s of filmpjes zonder toestemming publiceert;
- iemand bedreigt of discrimineert;
- herhaaldelijk beledigende berichten plaatst;
- anderen aanspoort om iemand lastig te vallen;
- een bericht deelt terwijl je weet dat het schadelijk en onjuist is.
Niet iedere scherpe mening leidt tot aansprakelijkheid. Je hebt vrijheid van meningsuiting en mag kritiek geven, maar die vrijheid kent wel grenzen. Bij een conflict kijkt een rechter onder meer naar de inhoud, de ernst van de beschuldiging, de beschikbare onderbouwing, de gekozen woorden en de schade voor de betrokken persoon.
Ook het bereik kan meetellen, een losse opmerking in een klein gesprek heeft meestal andere gevolgen dan een openbare beschuldiging die honderden keren wordt gedeeld.
Welke online schade kan ontstaan?
Online schade is niet altijd direct zichtbaar. Een bericht kan iemands reputatie, privacy of inkomen raken en soms ook psychische klachten veroorzaken. De gevolgen kunnen bovendien blijven doorwerken aangezien berichten snel worden doorgestuurd, opgeslagen of via zoekmachines terug te vinden zijn. Daardoor kan de schade groter worden dan op het moment van plaatsen werd verwacht.
Schade aan iemands reputatie
Een onjuiste beschuldiging kan gevolgen hebben voor iemands werk, bedrijf of sociale contacten. Denk aan een openbaar bericht waarin iemand ten onrechte wordt beschuldigd van fraude, mishandeling of grensoverschrijdend gedrag.
De betrokken persoon kan vragen om:
- verwijdering van het bericht;
- een rectificatie;
- een verbod op verdere verspreiding;
- vergoeding van aantoonbare financiële schade;
- vergoeding van immateriële schade.
Een schadevergoeding volgt niet automatisch, degene die schade claimt moet de aansprakelijkheid (en meestal ook de omvang van de schade) kunnen onderbouwen.
Schending van privacy
Het zonder toestemming delen van persoonsgegevens, medische informatie, adresgegevens, privégesprekken of beeldmateriaal kan iemands privacy schenden.
Dat geldt ook voor zogenoemde doxing: het openbaar maken of verspreiden van persoonlijke gegevens om iemand bang te maken, lastig te vallen of onder druk te zetten.
Ook het doorsturen van een bericht kan gevolgen hebben, je hoeft niet altijd de oorspronkelijke maker te zijn om verantwoordelijkheid te dragen voor verdere verspreiding.
Financiële schade
Een online bericht kan ook financiële gevolgen hebben, denk bijvoorbeeld aan een ondernemer die opdrachten verliest door een onjuiste beschuldiging of negatieve publicatie. Iemand kan daarnaast kosten maken voor juridische hulp, beveiliging of het beperken van verdere verspreiding.
Niet al deze schade valt automatisch onder een AVP, veel aansprakelijkheidsverzekeringen dekken vooral letselschade en schade aan spullen. Financieel verlies zonder voorafgaande letsel- of zaakschade, zoals misgelopen omzet, kan buiten de dekking vallen.
Psychische en lichamelijke gevolgen
Cyberpesten kan veel invloed hebben op het dagelijks leven van het slachtoffer. Bij langdurige intimidatie, bedreiging of vernedering kunnen psychische klachten ontstaan. In ernstige gevallen kan sprake zijn van juridisch aantoonbaar letsel.
De Rijksoverheid adviseert ouders en kinderen om online pesten of ander grensoverschrijdend gedrag te bespreken met iemand die zij vertrouwen. Minderjarigen kunnen onder meer terecht bij De Meldknop en De Kindertelefoon. Voor praktische hulp bij online grensoverschrijdend gedrag verwijst de overheid ook naar Offlimits.
Wanneer zijn ouders aansprakelijk voor online gedrag van hun kind?
De leeftijd van het kind speelt een grote rol. De wet maakt namelijk onderscheid tussen kinderen jonger dan 14 jaar, kinderen van 14 of 15 jaar en jongeren vanaf 16 jaar.
Kinderen jonger dan 14 jaar
Veroorzaakt een kind jonger dan 14 jaar door een actieve gedraging schade aan een ander? Dan is de ouder of voogd met gezag in beginsel aansprakelijk.
Dat kan ook gelden bij online gedrag, denk aan een kind dat doelbewust een kwetsend filmpje publiceert of vanuit een nepaccount schadelijke berichten over een klasgenoot verspreidt.
De wettelijke aansprakelijkheid ligt in deze leeftijdsgroep niet bij het kind, maar bij de ouder of voogd die het gezag uitoefent.
Kinderen van 14 en 15 jaar
Vanaf 14 jaar kan het kind zelf aansprakelijk zijn, de ouder of voogd kan daarnaast aansprakelijk worden gesteld.
Een ouder kan onder deze aansprakelijkheid uitkomen wanneer hem of haar niet kan worden verweten dat het gedrag niet is voorkomen, maar dat hangt af van de omstandigheden. Een rechter kan bijvoorbeeld kijken naar eerdere incidenten, gemaakte afspraken, het toezicht en wat een ouder wist over het gedrag.
Een ouder hoeft niet elk bericht van een kind vooraf te controleren. Zijn er duidelijke signalen dat een kind iemand online lastigvalt, dan mag wel worden verwacht dat de ouder ingrijpt.
Jongeren van 16 en 17 jaar
Vanaf 16 jaar is de jongere in de regel zelf aansprakelijk voor schade door eigen gedrag, ouders zijn niet meer automatisch aansprakelijk op grond van de bijzondere regels voor kinderen tot 16 jaar.
Een ouder kan in een uitzonderlijke situatie wel aansprakelijk zijn vanwege een eigen fout. Dat kan spelen wanneer een ouder wist van ernstig schadelijk gedrag en daar ondanks een duidelijke mogelijkheid niets tegen deed, of dat juridisch voldoende is moet per situatie worden beoordeeld.
Dekt de AVP schade door een bericht op social media?
Een AVP dekt doorgaans schade die je als particulier onbedoeld aan een ander veroorzaakt en waarvoor je wettelijk aansprakelijk bent. Een aansprakelijkstelling kan hoge kosten veroorzaken en de juiste dekking hangt af van je verzekering en persoonlijke situatie.
Bij online aansprakelijkheid ligt dekking minder voor de hand dan bij een alledaags ongeluk. Dat komt doordat schadelijke berichten vaak bewust worden geplaatst, ook de soort schade kan buiten de normale dekking vallen.
Controleer de opzetclausule
Iedere AVP bevat voorwaarden over opzettelijk handelen, de verzekering is niet bedoeld om schade te betalen die iemand bewust veroorzaakt.
Het Verbond van Verzekeraars heeft een modeltekst voor de opzetclausule opgesteld waarin verschillende vormen van opzet omschreven worden. De uitsluiting kan ook spelen wanneer iemand weet, of had moeten weten, dat een handeling een aanmerkelijke kans op schade meebrengt en die kans toch aanvaardt. Verzekeraars beoordelen dit aan de hand van de omstandigheden en mogen de modeltekst bovendien aanpassen voor hun eigen voorwaarden.
Bij een bericht dat per ongeluk naar de verkeerde groepschat wordt gestuurd kan de beoordeling anders uitvallen dan bij wekenlang cyberpesten vanuit een nepaccount.
Aansprakelijk zijn betekent daarom niet automatisch dat de AVP betaalt.
Let op de gedekte schade
Controleer of de verzekering dekking geeft voor:
- letselschade;
- zaakschade;
- immateriële schade;
- schade door aantasting van eer of goede naam;
- zuivere vermogensschade;
- kosten van juridische verweren.
Een standaard-AVP geeft niet zonder meer dekking voor iedere schade aan reputatie, privacy of inkomen. De precieze tekst van de polis en de oorzaak van de schade zijn bepalend.
Controleer wie er op de polis staat
Op een gezins-AVP zijn inwonende kinderen meestal meeverzekerd, uitwonende kinderen kunnen soms verzekerd blijven wanneer zij studeren. Meerderjarige kinderen die buitenshuis wonen en niet studeren hebben doorgaans een eigen aansprakelijkheidsverzekering nodig.
Controleer bij een verandering in de gezinssituatie of de polis nog aansluit. Denk aan een kind dat op kamers gaat, stopt met studeren of zelfstandig gaat wonen.
Meld de claim op tijd
Word jij of je kind aansprakelijk gesteld voor een online bericht? Neem dan zo snel mogelijk contact op met je verzekeringsadviseur of verzekeraar.
Bewaar in ieder geval:
- het oorspronkelijke bericht;
- screenshots van reacties en gedeelde berichten;
- de datum en het tijdstip;
- correspondentie met het slachtoffer;
- een ontvangen aansprakelijkstelling;
- informatie over verwijdering of rectificatie.
Erken niet direct dat je aansprakelijk bent en beloof niet zelf alvast een schadebedrag te betalen. De verzekeraar moet eerst kunnen onderzoeken wat er is gebeurd, of er aansprakelijkheid bestaat en of de polis dekking geeft.
Verwijder een schadelijk bericht wel zo snel mogelijk wanneer verdere verspreiding daarmee kan worden beperkt. Bewaar eerst bewijs van de inhoud en het bereik.
Is online roddel verzekerd?
Dat hangt af van de inhoud, de schade en de AVP-voorwaarden.
Een onschuldige opmerking zonder aantoonbare schade zal meestal niet tot een verzekeringsclaim leiden. Bij een onjuiste beschuldiging die iemands reputatie of inkomen aantast, kan wel aansprakelijkheid ontstaan.
Dekking is onzeker, een bewust geplaatste roddel kan onder de opzetuitsluiting vallen. Daarnaast dekken veel AVP’s niet iedere vorm van reputatieschade of zuivere financiële schade. Laat de verzekeraar of adviseur daarom altijd naar de concrete situatie kijken.
Is schade door cyberpesten verzekerd?
Cyberpesten kan bestaan uit beledigen, bedreigen, buitensluiten, het verspreiden van beeldmateriaal of het publiceren van privégegevens. Of een AVP dekking geeft hangt af van de gedraging en de ontstane schade.
Omdat cyberpesten vaak bewust en herhaaldelijk gebeurt kan de opzetclausule dekking uitsluiten, de beoordeling verschilt per geval. De leeftijd van het kind, de polisvoorwaarden en de vraag wie juridisch aansprakelijk is, spelen daarbij een rol.
Bij bedreiging, doxing of het verspreiden van intiem beeldmateriaal kan ook melding of aangifte nodig zijn. Vraag bij twijfel juridisch advies en zoek passende hulp voor het slachtoffer.
Controleer je AVP-voorwaarden
Online gedrag kan leiden tot een aansprakelijkstelling, ook wanneer een bericht als grap bedoeld is. Voor ouders komt daar nog een vraag bij: valt het kind onder de gezinsdekking en hoe is opzettelijk gedrag in de polis geregeld?
Controleer daarom niet alleen of je een AVP hebt, maar ook:
- wie er verzekerd zijn;
- welke soorten schade zijn gedekt;
- hoe de opzetclausule is geformuleerd;
- welke uitsluitingen gelden;
- wanneer je een mogelijke claim moet melden.
Laat Wildschut met je meekijken
De voorwaarden verschillen per verzekeraar. Wil je weten wat jouw AVP zegt over schade door social media of het gedrag van een minderjarig kind? Neem contact met ons op, we bekijken je polisvoorwaarden en leggen in heldere taal uit waar je wel en niet op kunt rekenen.
